Stille Zaterdag
Zaterdag 4 april 2026

Witte Zaterdag of Sabbatum Sanctum wordt ook wel "Stille Zaterdag" genoemd, omdat de kerklokken niet zullen luiden tot Pasen. Ik kon geen specifieke informatie vinden over kerkdiensten in Bach's tijd, maar ik veronderstel dat er waarschijnlijk geen muziek was toegestaan in de mis (Tempus Clausum).

Dit is echter een officiële dag in de liturgische kalender, dus ik ben graag bereid dit moment in te vullen met prachtige vocale muziek van Bach. Ten eerste de wonderbaarlijke Motetjes BWV 225 tot BWV 230, hier in een geweldige opname door Philippe Herreweghe en het Collegium Vocale Gent.

Over deze motetjes is veel onbekend, waarschijnlijk geschreven in Leipzig tussen 1723 en 1728. Ze zijn waarschijnlijk geschreven voor begrafenissen, dus zij zijn geschikt voor deze Stille Zaterdag. Ze zijn ook de enige vocale werken van Bach die in het repertoire bleven na Bach's dood tot aan de Bach-herleving in de 19e eeuw. Ze waren ook onder de eerste muziek van Bach die ooit werd gedrukt.

Vervolgens het motet Ich lasse dich nicht, BWV 1165, voorheen genummerd als Anh. 159, dus onderdeel van de "Anhang"-sectie van de BWV-catalogus, met werken die als verloren, twijfelachtig en vals beschouwd werden. Maar dankzij het onderzoek van Daniel Melamed en de publicatie van twee artikelen in 1988 en 1995 wordt het nu aanvaard als een werk van JS Bach, en kreeg het een formeel BWV-nummer, 1165. Het is zeer waarschijnlijk een zeer vroeg werk en kan delen bevatten die zijn samengesteld door zijn oom Johann Christoph Bach.

Ik heb ook de mogelijk grootste verloren werk van Bach toegevoegd: zijn Markus Passion. De enige bestaande kopie van de partituur (maar geen origineel manuscript) werd nooit gepubliceerd en ging verloren in een brand in 1945. Maar ik ben tot het inzicht gekomen dat er door de jaren heen veel reconstructiewerk heeft plaatsgevonden (kijk maar naar het Wikipedia-lemma om het werk te waarderen: https://en.wikipedia.org/wiki/St_Mark_Passion,_BWV_247).

Het was al bekend dat deze passion vooral een parodiewerk is (ontleend aan muziek van eerdere cantates zoals Laß, Fürstin, laß noch einen Strahl, BWV 198. Met de ontdekking van een libretto (maar geen partituur) in Sint-Petersburg van de versie die Bach in 1744 uitgevoerd heeft, was de structuur van de passion duidelijk (in ieder geval voor de versie van 1744). Op basis van die ontdekking maakte Alexander Grychtolik een reconstructie, waarvan Jordi Savall in 2019 een zeer kwaliteitsvolle opname maakte, die ik echt de moeite waard vindt om naar te luisteren. Het helpt ons waarderen welk werk het may zijn geweest, en betreuren het verlies ervan nog meer. Gezien het feit dat er waarschijnlijk ook een Lucas Passion is waarvan geen spoor rest... Ik hoop dat deze reconstructie je enige troost geeft.

Muziek voor vandaag

• Singet dem Herrn ein neues Lied, BWV 225
  (eerste uitvoering april 1727, Leipzig periode)
• Der Geist hilft unser Schwachheit auf, BWV 226
  (eerste uitvoering 20 oktober 1729, Leipzig periode)
• Jesu, meine Freude, BWV 227
  (eerste uitvoering januari 1727, Leipzig periode)
• Fürchte dich nicht, BWV 228
  (eerste uitvoering 4 februari 1726, Leipzig periode)
• Komm, Jesu, komm, BWV 229
  (eerste uitvoering 26 maart 1730, Leipzig periode)
• Lobet den Herrn, BWV 230
  (eerste uitvoering januari 1727, Leipzig periode)
• Ich lasse dich nicht, BWV 1165
  (eerste uitvoering 6 juni 1712, Arnstadt periode)
• Passio secundum Markum, BWV 247
  (eerste uitvoering 23 maart 1731, Leipzig periode)