Lichtmis
Kerstnacht is een heilige feestdag met wortels in heidense ritualen, net als Kerstmis. Op Sint-Maarten, 11 november, 40 dagen voor Kerstmis, werden de kaarsen aangestoken omdat het te donker werd. Op Lichtmis, 40 dagen na Kerstmis, is het licht er weer dus kunnen de kaarsen worden uitgeblazen.
Maar eigenlijk was Lichtmis geen liturgische dag in de tijd van Bach. Het was eerder het Kerkgangsfeest of de Zuivering van Maria (Festo Purificationis Mariae), een Joodse traditie waarbij een moeder als onrein wordt beschouwd tot 40 dagen na de geboorte van haar baby. Op die dag presenteert zij zich in de tempel om gereinigd te worden en om haar pasgeborene aan te bieden: de Presentatie van Jezus in de Tempel.
De lezingen van Sint-Lukas voor die dag vermelden een vrome Jood, Simeon, die bij de presentatie aanwezig was en die Jezus als de Messias erkent in een blijde zang, bekend als Simeons Lofzang (Canticum Simeonis). Het thema van Simeon kan als volgt worden samengevat: Ik heb de Messias gezien, ik kan in vrede sterven. De teksten van de cantates voor deze dag zijn gebaseerd op deze evangelische lezingen en Simeons Lofzang.
Het is opmerkelijk dat geen van de teksten van deze Lichtmis-cantates zich richt op de Zuivering of de Presentatie, maar alleen op het verhaal van Simeon, wat aansluit bij het Lutherse beeld op sterfelijkheid: een stap naar een beter leven zonder pijn en angst.
Eerst komt Komm, du süße Todesstunde, BWV 161, gemaakt in Weimar voor Trinitatis XVI, dus voor een volledig ander gelegenheid. Maar het onderwerp van de cantate was ook geschikt voor de Presentatie, dus Bach voerde deze cantate in Leipzig voor die gelegenheid uit tussen 1737 en 1746.
Erfreute Zeit im neuen Bunde, BWV 83, is uit de eerste Leipziger cyclus. Mit Fried und Freud ich fahr dahin, BWV 125, is uit de choraal-cantatecyclus, gebruikmakend van een hymne van Martin Luther. Ich habe genug, BWV 82, werd in 1727 geschreven.
Ich lasse dich nicht, du segnest mich denn, BWV 157, werd eigenlijk geschreven voor een begrafenis op 6 februari 1727 (dus u hoort deze over vier dagen terug), maar omdat de tekst ook Simeons thema oproept, voerde Bach deze cantate in latere jaren uit voor het Kerkgangsfeest.
Tot slot is Der Friede sei mit dir, BWV 158, een beetje een mysterie. Het wordt beschouwd als een cantate voor Eerste Paaschdag (en het verschijnt dan in de afspeellijst), maar kan oorspronkelijk voor het Kerkgangsfeest zijn geschreven. Het is dus mogelijk dat het delen van twee verschillende cantateprojjecten zijn die Bach bij elkaar zette. Ook de datering is onzeker - het kan uit de Weimar-periode dateren maar ook een zo late datering als 1735 is voorgesteld.
Muziek voor vandaag
- Komm, du süße Todesstunde, BWV 161 (eerste uitvoering 2 februari 1716, Weimar periode)
- Erfreute Zeit im neuen Bunde, BWV 83 (eerste uitvoering 2 februari 1724, Leipzig periode)
- Mit Fried und Freud ich fahr dahin, BWV 125 (eerste uitvoering 2 februari 1725, Leipzig periode)
- Ich habe genug, BWV 82 (eerste uitvoering 2 februari 1727, Leipzig periode)
- Ich lasse dich nicht, du segnest mich denn, BWV 157 (eerste uitvoering 6 februari 1727, Leipzig periode)
- Der Friede sei mit dir, BWV 158 (eerste uitvoering 2 februari 1730, Leipzig periode)
